نذری محرم در ایران؛ از نان و ماست تا آش شاه

نذری محرم در ایران؛ از نان و ماست تا آش شاه

نذری دادن از آئین های ایرانی اسلامی است. ریشه نذری اما به دوره ساسانی می رسد. غذای نذری محرم تاریخچه جالبی دارد. انواع غذاهای نذری، درباره قیمه نذری و طرز تهیه آش نذری ناصرالدین شاه در بخش آئین های عزاداری محرم مجله فرهنگی وبلایت بخوانید.

غذای نذری محرم در ایران را کمتر ایرانی است که نخورده باشد. سنت نذر محرم برای پذیرایی از دوستداران و عزاداران امام حسین برپا می شود اما کارکردهای اجتماعی هم دارد. در صفحه آئین های ایرانی مجله فرهنگی وبلایت نکته هایی دراین باره گفته ایم که شاید ندانید.

پیشینه نذری دادن در ایران

صحبت نذری و غذای نذری گرفتن که می شود، فکرمان می رود سمت آئین های اسلامی. اما پژوهش های تاریخی ایران شناسان، اسناد و مدارکی دارند که نشان می دهد سنت نذری دادن، رسمی قدیمی تر از این حرفهاست. تا جایی که ردپای نذری در ایران به عهد ساسانی می رسد. گویا ریشه آنچه به عنوان نذر و  فرهنگ نذری در ایران می شناسیم ارتباطی به حضور اسلام در ایران ندارد.

نذری دادن ساسانیان قبل از اسلام

ساسانی ها آخرین سلسله ایرانی قبل از حمله اعراب به ایران بودند که ریشه های پارسی دوران هخامنشی را در خودشان حفظ کرده اند. فرهنگ ساسانی تا خارج از مرزهای ایران هم رفت و روی چین، روم و هند هم تاثیر گذاشت.

نذری دادن ایرانی های دوره ساسانی شبیه خود ما بوده و سنت نذر با قرن ها پیش در اصلش تفاوتی نکرده. در آن دوران دین رسمی ایران زردشتی بود. در مراسم و اعیاد مذهبی زردشتی، پختن و پخش خوراکی بین مردم متداول بوده است.

طبقاتی بودن از مشخصات حکومت ساسانی بود. جامعه به گروه روحانی های زردشتی، ارتشی ها، پیشه وران و جامعه کارگری تقسیم می شد اما نوبت سنت نذری که می رسید از هر گروه و قشر و مذهبی پای کار می آمدند. سنت قربانی کردن هم از آئین های نذری ایران باستان است.

بیشترین غذای نذری ساسانیان آش بود و تکه نان کنارش.

انواع غذاهای نذری محرم

از غذاهای نذری محرم و کیفیتش در تاریخ گذشته ایران چندان گزارشی در دست نیست. بررسی های تحریریه مجله فرهنگی وبلایت اطلاعات کامل از چگونگی نذری های محرم برمی گردد به بعد از دوره صفویه.

پلوی ساده به همراه گوشت و ادویه از اولین نذری های رایج در دوره صفوی بوده.

نذری محرم دوره قاجار بیشتر شربت بود و آب و آش. چای هم که پای ثابت روضه ها بود و نوشیدنی متداول، وقت تماشای آئین های تعزیه و شبیه خوانی.

تا قبل از دوران صفویه اطلاعات زیادی درباره نذری دادن در محرم وجود ندارد اما گفته می‌شود که اولین غذای رایج در این ایام، پلوی ساده، گوشت و ادویه بوده است. صبح زود برنج ها بارگذاشته می شد و گوشت هم بعد از پخته شدن با ادویه مخصوص به پلو اضافه می شد.

البته نذری پلو برای قشر متمول و پولدار بودکه توان خرید برنج را داشتند. می پختند و بین مردم پخش می کردند. توزیع غذای نذری در دوره صفویه به سه صورت بود:

اول. تقسیم غذا بین مردمی که از قبل ظرف هایشان را فرستاده بودند به خانه نذری دهنده

دوم. بین فقرا و نیازمندان پخش می شد

سوم . بخشی هم بین آنها که جلوی در خانه ایستاده بودند

نذر نان و ماست برای تاسوعا

از نذرهای مهم روز تاسوعا در دوره صفوی، نذر نان و ماست بود. شامل یک من، معادل سه کیلو نان و سه کیلو ماست.

نذر شله‌زرد هم که هنوز مرسوم است از نذرهای پرطرفدار و جذاب پدران ما در عصر قاجار است. شله زرد نذری به همان کیفیت امروز با برنج، شکر، روغن، زعفران پخته و با خلال بادام تزئین می شد.

شاه هم آش می پخت

در سنت نذر محرم در ایران همه هستند؛ هرکس به اندازه وسع و توان مالی اش. حتی شاه هم آش نذری می پخت. در انواع غذای نذری ،  آش نذری ناصرالدین شاه قاجار معروف است. گفته می شود نذرکننده، مادر شاه بوده با نیت به سلطنت رسیدن ناصرش.

آش نذری ناصرالدین شاه با این حجم از مواد اولیه داخل دیگ ها بار می شد:

۱۲ رأس گوسفند

۹ رأس برّه

۶۰ عدد مرغ

بیست من روغن

بادنجان، مغز بادام، اسفناج

کرفس، پیاز، کاهو

عسل، سیب

آبغوره، آب لیمو

سبزیجات شامل : ترب، تره، جعفری، شنبلیله، ترخون، نعناع

گلابی، هندوانه، گردو هم داخل ترکیبات آش شاه بود.

ماجرای خورشت قیمه و گوشت های ذخیره

صحبت از غذای نذری امام حسین که می شود، اسم خورشت قیمه در صدر است. ذخیره گوشت به روش قیمه کردن از رایج ترین روش های نگهداری مواد غذایی فاسد شدنی مثل گوشت بوده و همین گوشت های ذخیره شده وقتی به محرم و مراسمش می رسید قیمه های نذری بار می شد و در دل دیگ هایی به اندازه وسع صاحبش می جوشید.

از گوشت ذخیره‌شده که به آن قورمه می‌گفتند، استفاده می‌کردند که این گوشت بیشتر مناسب قیمه بود. یکی از دلایلی که امروزه غذای نذری قالب این ایام قیمه است به این موضوع برمی‌گردد.

آئین های عزاداری محرم در ایران گسترده است و ریشه در تاریخ این سرزمین دارد. با سایر رسم و رسوم محرم در صفحه آئین های ایرانی مجله فرهنگی وبلایت بیشتر آشنا شوید.