تاریخچه شب یلدا را در فرهنگ اصیل ایرانی جستجو کنید

تاریخچه شب یلدا را در فرهنگ اصیل ایرانی جستجو کنید

تاریخچه شب یلدا و جایگاه جشن یلدا یلدا؛ شبی که قدمت آن به ۵۰۲ سال پیش از میلاد مسیح باز می گردد. ثبت رسمی این شب توسط دولت داریوش یکم صورت گرفت و در دوران او بود که جشن شب یلدا به طور رسمی در تقویم رسمی ایران باستان ثبت شد. در ادامه به بررسی […]

تاریخچه شب یلدا و جایگاه جشن یلدا

یلدا؛ شبی که قدمت آن به ۵۰۲ سال پیش از میلاد مسیح باز می گردد. ثبت رسمی این شب توسط دولت داریوش یکم صورت گرفت و در دوران او بود که جشن شب یلدا به طور رسمی در تقویم رسمی ایران باستان ثبت شد. در ادامه به بررسی تاریخچه شب یلدا و فلسفه جشن گرفتن شب چله خواهیم پرداخت.

پیشینه فصل ها

در زمان های قدیم که کشاورزی حرف اول را در زندگی انسان ها میزد، تغییر فصول و تضاد های پدیدار شده بر اثر آن اهمیت بیشتری داشت و مردم کنجکاوی های بخصوصی درباره آن داشتند تا حدی که سعی به کشف رمز و رموز آنها می کردند. به مرور مردم تواستند گذر زمان را به طور منطقی ای محاسبه کنند و روز های بلند و کوتاه را تشخیص داده و پیش بینی کنند. سرانجام بر اثر اینگونه مشاهدات و نتیجه گیری ها، مردم نور و روشنایی را نماد خیر و نیکی دانستند و از طرف مقابل تاریکی و ظلمت را هم نمادی از شر و شرارت دانستند. از طرفی مردم متوجه شده بودند که در آخرین روز پاییز، شاهد کوتاه ترین روز و بلند ترین شب هستند و پس از آن شب، غلبه روز بر شب افزایش می یابد و از همین بابت بود که این شب را به عنوان شب زایش خورشید یا همان مهر شناختند. بنا به همین جهت است که عده بسیاری از محققین بر انطباق یلدا و کریسمس تاکید می کنند.
به عنوان نمونه می توان به فرهنگ اوستایی اشاره کرد که با شروع زمستان، سال جدید آنها آغاز میشود. بر اساس تفکر این فرهنگ، لغت سَرِدَ به معنای سرد می باشد و مفهوم سال را میرساند و نوید دهنده پیروزی اهورامزدا بر اهریمن می باشد.

تاریخچه شب یلدا و میترائیسم

یلدا و تولد خورشید

در منظومه فرهنگی میترائیسم، خورشید و ستارگان اهمیت ویژه ای دارند. پیروان این مکتب مهر را زاده شده در یک حادثه نجومی می دانند. زمانی که مهر متولد می شود، هنگامی است که از آن پس، خورشید را بیشتر در آسمان می بینیم و روزها طولانی تر میشودند. جالب است بدانید که جشن شب یلدا حتی به روم باستان هم رسید که البته اسم آنرا جشن ساتوران گذاشتند.
برخی نیز معتقدند تاریخجه شب یلدا به میراث قوم کاسپیان باز می گردد. کاسپ ها اولین اقوام اریایی ای هستند که وارد ایران شدند.

اما اگر بخواهیم تاریخچه شب یلدا را به صورت خلاصه بگوییم: در حقیقت این شب، شب تولد خورشید بوده است که البته بعدها بعنوان روز تولد مهر یا میترا شناخته شد که از آیین میترائیسم گرفته شده بود.

تاریخ شب یلدا ۹۹ همانند سال های دیگر در ۳۰ آذر ماه بوده و این تاریخ مصادف است با ۲۰ دسامبر ۲۰۲۰ میلادی و ۵ جمادی الاولی ۱۴۴۲ قمری.
واژه یلدا

ریشه‌شناسی واژه های یلدا و چله

تاریخچه واژه یلدا

کلمه یلدا واژه ای سُریانی است که معنای زایش و تولد را می دهد. زبان سریانی در بین میسیحیان رواج داشته است. منقول است که ابوریحان بیرونی که یکی از بزرگ ترین دانشمندانی است که ایرانیان به آن افتخار می کنند، از حرفه های تخصصی آن، تقویم شناسی بوده است و از شب یلدا با اسم میلاد اکبر یاد کرده است. وی مقصود خویش از میلاد اکبر را میلاد خورشید توضیح داده است.

اما اینکه چگونه واژه یلدا وارد زبان فارسی شده است به طور واضح مشخص نیست. آنچه گاهی در این باره گفته می شود آن است که مسیحیان اولیه که در روم سکونت داشتند، برخی از آنها به روم هجرت کردند و در نتیجه ارتباط نزدیک فرهنگی میان آنها، این لغت سریانی به فارسی وارد شد.

در واژه نامه فارسی برهان قاطع اینگونه آمده است که: یلدا اولین شب زمستان و آخرین شب پاییز است و اول جدی و آخر قوس می باشد که دراز ترین شب سال می باشد. در این شب یا نزدیک این شب، آفتاب به برج جدی تحویل کرده و می گویند که آن شب، در غایت شومی است. برخی گفتند یلدا در ۱۱ جدی است.
با توجه به گفته های کتاب برهان قاطع، به وضوح می توان این موضوع را مشاهده کرده که در آن زمان، تاریکی نماد اهریمن دانسته میشد. به همین جهت طولانی ترین شب سال به مثابه با دوام ترین زمان بقاء اهریمن شناخته میشده است. لذا عده ای از محققین برخی آداب و رسوم شب یلدا را مثل آتش روشن کردن را برای دفع شر این شب می دانند.

شب یلدا و زمستان

تاریخچه واژه چله

شب چله از جهت معنایی هیچ تفاوتی با شب یلدا ندارد و فقط از این باب که پس از این شب، چله بزرگ زمستان شروع می شود نام این شب را چله گذاشته اند. در گذشته های دور، ایرانیان تقویم کلی نگری داشتند که از آن در کار های دامپروری و کشاورزی خود استفاده می کردند. در آن زمان ایرانیان باستان، ۲ مقطع از سال را به اسم چله می شناختند؛ ۱. چله تابستان که از تیر ماه آغاز میشد. ۲. چله زمستان که از ابتدای دی ماه شروع میشد. در ضمن هر کدام از این چله ها به چله بزرگ و کوچک تقسیم میشوند: ۴۰ روز ابتدایی چله بزرگ نام داشته و ۲۰ روز بعدی نیز چله کوچک نام دارد.
جالب است بدانید که ۴ روز پایانی در هر کدام از چله های بزرگ و کوچک وجود دارد که به نام چهار چهار نامگذاری شده است و در این مدت شاهد شدید ترین سرمای سال خواهیم بود.

خلاصه و نتیجه

تاریخچه شب یلدا بیش از ۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح است و این خیره کننده است که تاکنون به این گستردگی ادامه یافته است. این شب بدان جهت عزیز بود که آنرا نوید بخشی غلبه روشنایی بر تاریکی میدانستند. یلدا که به معنای زایش میباشد، اشاره به همین موضوع دارد که در این شب، خورشید و روشنایی زاییده میشود چراکه از فردای شب یلدا، روشنایی بیشتر از قبل خواهد بود و به همین شکل ادامه پیدا میکند.

برچسب ها  : 

پیشنهاد وبلایت برای شما

کلیه حقوق مادی و معنوی برای مجله فرهنگی وبلایت محفوظ است . 1394